Franchising Türleri

Franchising Türleri , çeşitli yazarlar tarafından çeşitli sınıflandırmaya tabi tutulmaktadır. Müstakbel franchise alan için hangi tür franchising’in kendisine uygun olduğunu önceden bilmesi zaman kaybetmemesi açısından faydalıdır . Ancak niteliğine göre en çok üç ana grupta toplanmaktadır.

Ürün ve Marka Franchising,
İşletme Sistemi Franchising,
Master Franchising.

Ürün ve Marka Franchising Türleri

Bu tür franchise türünde kendi kalitesini ispat etmiş ürünün geniş kitleler tarafından tanınıp, marka sahibi olup başka şirketlere bu ürünün satış hakkı ve marka hakkını kullanma imtiyazı verilmesidir. Bu imtiyazı kullanırken franchise alan şirket ile veren şirketin aynı imaj altında özdeşleştiğini görmekteyiz.

Ürün ve marka kullanma imtiyazını alan şirket franchise veren şirketin sevk ve idaresi ve sürekli denetimi altında olacağını bilmektedir. Ürün ve Marka franchise’ e Türkiye’den Mavi Jeans, Koton, Damat Tween, Tefal, Colins ve uluslararası markalardan Zara gibi örnek verilebilir.

Bu sistemde daha çok pazarlama üzerinde durulurken, franchise alanlar ana şirket gibi kalite va hizmet standart garantisi verip, müşteriye ulaşmaya çalışmaktadır. Satılacak ürünler genellikle francise veren şirket tarafından üretilir. Bu sistem biraz bayilik ve distribütörlük ile karıştırılsa da farklı bir özelliği bulunmaktadır.

Franchise alan, franchise veren şirketin ürünleri dışında ürün satamaz. Markanın korunması, işletme sistemin korunmasından daha kolay olduğundan Türkiye’de daha çok ürün ve marka franchise kullanılmaktadır. Markanın çalınması halinde gerekli yasal düzenlemeler yapılmıştır.

Aşağıdaki bölümde göreceğiniz işletme sistemi franchising’deki işletme sisteminin aynen taklit edilmesi veya çalınması halinde ise sistemin yasal korunmasını sağlayan yasalar yoktur. Sistemin tüm unsurlarının kanunlarca ayrı ayrı korunması gerekmektedir .

Franchising Türleri
Franchising Türleri

İşletme Sistemi Franchising

İşletme sistemi franchising 1950′ li yıllardan itibaren gelişme göstermiştir. Bu sistemde, franchise verenin franchise alan ile ilişkisi sadece ürün, hizmet ve marka ile sınırlı olmayıp, bir bütün olarak işletme sistemi içerisinde pazarlama stratejilerinin gelişimi, planlama, eğitim, kalite kontrol gibi destek faaliyetlerini kapsamaktadır.

Söz konusu franchise sistemiyle aynı kalite ve standartlarda mal veya hizmet tüketiciye ulaşmış olur. Çok basit bir anlatımla, bu tür franchise, “Akıl Satmak” şeklinde tanımlanabilir .

Oteller, restoranlar, perakende satış mağazaları, kiralama ve danışmanlık hizmetleri bu sınıflandırma içerisinde yer alır. Son yıllarda işletme sistemi franchise’ in büyüme hızı diger türlerine göre daha fazladır. İşletme sistemi diyebilecegimiz “Business Format Franchising” sözleşmesinde yer alan 4 temel unsur şunlardır:

  • Franchise veren, sahip oldugu belirli bir ismin veya markanın kullanılması için franchise alana izin verir. Söz konusu isim ve marka altında hizmet verir.
  • Franchise verenin franchise alan üzerinde sözleşme süresince devam eden bir denetimi mevcuttur.
  • Sözleşme süresi boyunca franchise veren, franchise alana belirli destek ve eğitim gibi hizmetlerde bulunur.
  • Bu imtiyaza karşılık bedelin ödeme şekli olan “Royalty” nin miktarı periyodik ödemeler şeklinde tespit edilir.

Duruma ilişkin örnekler, otomobil kiralama işinde (Hertz ve Avis gibi), lokanta işletmesinde (McDonald’s, Burger King) ve otel işletmesinde (Howard Johnson, Ramada Inn) bulunmaktadır. İşletme sistemi franchise’ in temel özelliklerinden biri de sistemi tanımlayan bir sözleşmenin olması gereğidir.

Bir markanın olması,

Bir markanın olması, bu markanın tanınmış ve bilinir olması gerekir. Franchise alanlara faaliyete geçmeden önce birtakım eğitim, danışmanlık, vb. hizmetleri verilmektedir.

Franchise veren, işletme sistemini korumak için franchise alanın faaliyetlerini kontrol eder. Sözleşme sonrasında da aynı işlemler devam etmektedir. İşletme sistemi franchising baslangıç yatırımına göre de ayrıma tabi tutulabilir. Bunlar:

  1. Meslek franchise’ i: Franchise alan bir ölçüde meslek öğrenme işini satın almıştır. Bu çesit tek kişilik işlemler genellikle yatırım gerektirmezler. Ev ve çocuk bakım servisleri meslek franchise için ideal alanlardır.
  2. İşkolu franchise’ i: İşkolu franchising’ inde daha fazla stok, ekipman ve daha fazla yatırım gerekmektedir. Ölçegi daha büyüktür. Genellikle part-time ilave eleman istihdamı gerektirir. İşkolu franchise’ ine örnek işkolları ise fotokopi ve baskı tesisleri, muhasebe sistemleri, avukatlık büroları, kuru temizleme, vb. işler olabilir.
  3. Yatırım franchise’ i: Yatırım franchising’ i ile işkolu franchising arasına kesin bir çizgi koymak zordur. Daha büyük yatırım gerektirir. Her iki yatırım şeklinde de aynı işletmecilik kuralları geçerlidir. Yatırım franchise’ ine fast food pasta servisi, oteller zinciri, hazır giyecek mağazaları, vb. örnek olarak gösterilebilir .

İşletme sistemi franchise’i genelde hizmet sektöründeki işletmeler kullansa da, restoranlarda olduğu gibi hizmetle birlikte ürün de satılabilir. Sistemde franchise alanın hem işletme sahibi hem de işletmenin yöneticisi olması istenir.

Franchise veren şirketin kabul etmesi ve iyi bir iş performansı göstermesi durumunda franchise alan, birden fazla franchise birimine sahip olabilir. Büyük finansal yatırımlarda bulunarak birden fazla satış birimine sahip olan ve satış birimlerinde yönetici istihdam eden franchise alana “Çoklu Franchise alan” denir .

Master Franchising

Master franchise, bir franchise veren şirketin bir ülke ya da belli bir bölge için, bir başka kişi için ya da şirkete kendisi adına franchise verme yetkisini tanımasıdır. Franchise veren şirket kendi ülkesi dışındaki ülkelerde tek tek franchise verme yerine, o ülke için bir Master Lisansör bulur ve o ülke içinde franchise verme yetkisini devreder.

Bu yetkiyi içeren sözleşmeler master lisans bazen yalnız bir ülkeye degil, birkaç ülkeyi kapsayabilir . O ülkenin franchising hakkını alan şirket başka şirketlere franchise verebileceği için franchise veren sayılmaktadır. Franchise veren, bir başka ülkede doğrudan kendi adına franchising yapabileceği gibi o ülkede bir baska şirkete haklarını devrederek kendi adına hareket etmesini isteyebilir.

Bu durumda franchise işlemini yürüten şirket “master franchising” sıfatını kazanır. Bundan böyle bu şirket ana franchise veren gibi davranmaktadır. Master franchise anlaşmasıyla, yerli işletme ürün/marka yada isletmecilik franchise’ini iç piyasada hem kendisi kullanmakta hem de ülkedeki girişimcilere kullandırmaktadır.

Master franchise’e örnek olarak, McDonald’s Türkiye master franchise vereni Anadolu grubu, Burger King Türkiye master franchise vereni olarak Tab Gıda üstlenmektedir.

Master Franchising

Pizza Hut, Kentucky Fried Chicken, 7-Eleven, Baskin Robbins, Benetton, Levi’s markalarının da Türkiye’de master franchise’i bulunmaktadır.

Franchising Türleri

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir